Pochodzenie i wiek rzeźby terenu

Z dziejów geologicznych Polski wiadomo, że poszczególne elementy składowe terenu pojawiły się w różnych czasach i przechodziły odmienne losy, że zatem obszar nasz jest jak gdyby posadzką, zestawioną z płyt i kostek różnego wieku, pochodzenia i obróbki. Na tej mozaice rozłożyła się dzisiejsza Polska, mozaika ta decyduje o różnokształtności dzisiejszego krajobrazu, a tym samym o […]
Kategoria: Ziemie polskie

Wysokości względne

Z dotychczasowego opisu ukształtowania powierzchni widzimy ogromną przewagę nizin, lub słabo wzniesionych wyżyn, można by się więc spodziewać zupełnej monotonii w rzeźbie terenu. Jednak tak nie jest, gdyż o urzeźbieniu terenu decyduje nie samo wzniesienie nad poziom morza, lecz urozmaicenie drobniejszych form powierzchni. Charakterystyczna będzie tu nie bezwzględna wysokość, lecz spotykane różnice wzniesień, czyli deniwelacje. […]
Kategoria: Ziemie polskie

Pasowy układ wzniesień i obniżeń

Osobliwą cechą ukształtowania powierzchni Polski jest to, że składa ją szereg pasów kolejno niższych i wyższych; pasy te biegną w kierunku równoleżnikowym, rozszerzając się wachlarzowato ku wschodowi. Zaczynając od wybrzeża, spotykamy przede wszystkim pas nizin Nadbałtyckich, wzniesiony od o do 50 metrów nad poziom morza. Pas ten w całej pełni rozwija się dopiero na wschód […]
Kategoria: Ziemie polskie

Karpaty i niż

Polska jest ziemią wybitnie niżową; średnią jej wysokość obliczono na 223 metry. Co prawda średnia wysokość Europy nie jest też zbyt pokaźna, bo wynosi 330 m, ale w szczególności konfiguracja terenu jest u nas taka, że obszary górskie zajmują niespełna 4% całej powierzchni kraju, bo taki odsetek powierzchni wznosi się ponad 500 m, w czym […]
Kategoria: Ziemie polskie

Dawne granice cz. 2

Granica ze Związkiem Republik Sowieckich była krótsza niż z Niemcami, gdyż długość jej wynosi 1.412 km, co czyni % ogólnej długości. Granica ta zaczyna się nad Dźwiną i biegnie wzdłuż niej około setki kilometrów. Jest to ten sam odcinek, który przypadł nam po pierwszym rozbiorze (r. 1772). Za Dzisną granica przybiera kierunek południkowy i podąża […]
Kategoria: Ziemie polskie

Dawne granice cz. 1

Całkowita długość granic wynosi 5.534 km i jest dość znaczna w porównaniu do objętej powierzchni. Przyczyniają się do tego trzy pokaźne występy (pomorski, wileński i podolski), zaznaczające zarazem odwieczne tendencje rozwojowe Polski do opanowania międzymorza. Stosunek rzeczywistej długości granic do obwodu koła o takiej samej powierzchni wynosi w Polsce 240%. Okoliczność ta sama przez się […]
Kategoria: Ziemie polskie

Sieć rzeczna

Pod względem rozmieszczenia sieci rzecznej Polska zachodnia różni się też od wschodniej. Odra (Warta) i Wisła zaczynają się w górach południowych i płyną do Bałtyku, natomiast na wschodzie mamy rzeki, dążące zarówno do Bałtyku (Niemen, Dźwina), jak i do morza Czarnego (Prypeć, Dniestr, Prut). Z pośród nich znów Dniestr i Prut płyną z Karpat, gdy […]
Kategoria: Ziemie polskie

Polesie

Polesie wchodzi w skład rubieży granicznej, ciągnącej się od jeziora Pejpus i Ładogi, przez dorzecze środkowego Dniepru, wyżynę Środkowo-rosyjską, do morza Czarnego. Jest to t. zw. strefa waregska, na której kończy się niż Środkowo-europejski, a wraz z nim urywają się drogi naturalne z zachodu na wschód. Tutaj przypada naturalna strefa graniczna rdzennej Rosji, a zarazem […]
Kategoria: Ziemie polskie

Polskie góry

Mniej więcej na południku Przemyśla Karpaty wyginają się na południowy-wschód, kierując się ku morzu Czarnemu, ale nie dochodząc do niego, zaginają się silnym lukiem na zachód. Długość luku Karpackiego, mierzona w linii powietrznej od przełęczy Jabłonkowskiej do Fokszan (Focsany — położone u stóp Karpat w miejscu ich skrętu na wschód), wynosi 750 km, odległość od […]
Kategoria: Ziemie polskie

Polska na tle Europy cz. 15

Tędy wiódł już przed dwoma tysiącami lat starożytny szlak rzymski nad Bałtyk (droga bursztynowa), tędy prowadziła najkrótsza droga z Polski do dawnego  świata cywilizowanego Europy zachodniej. Z wartości tego przejścia zdawali sobie sprawę już Piastowicze: Bolesław Chrobry pozostawił w swej puściźnie nie tylko bramę Morawską z przełęczą Jabłonkowską, ale i kawał kraju u południowego jej […]
Kategoria: Ziemie polskie